top of page
Ara
  • Dr. Hakan TETİK

Kötü İyi'den Büyüktür!


iyi_kötü

Bir süredir üzerinde düşündüğüm “kötülüğün gücü” konusunda biraz araştırınca tek başıma olmadığımı anladım; özellikle Türkiye ve Dünyanın son dönemde içinden geçtiği sayısız kötülüklerin bizlerde bıraktığı izleri düşündükçe acaba bunu bir şekilde tersine çevirebilir miyim diye inat etmeye karar verdim. Özel hayatımızda, işimizde, ilişkilerimizde ve toplum içerisinde bu algıyı daha iyi yönetmek konusunda neler yapabiliriz kısa bir bakış açısı paylaşmak istiyorum…


İyiye karşı kötü söz konusu olduğunda, olumsuz deneyimlerin “daha iyi” olduğunu veya kötünün iyiyi yendiğini söylemiyoruz (iyi genellikle galip gelir!). Ancak pek çok araştırma, insanların “kötü” veya zor deneyimlere (ör. olumsuz düşünceler, anılar, duygular, davranış, fizyoloji) odaklandığını bulmuştur.


Roy Baumeister ve diğer araştırmacılar, olumsuza daha fazla odaklanma eğiliminin kısmen evrimsel nedenlerden kaynaklandığından şüpheleniyorlar. Özellikle, olumsuz veya tehdit edici olayları öngörme ve bunlara tepki verme yeteneği, onlara hızlı bir şekilde yanıt verme becerimize yardımcı oluyor. Bu, hayatta kalma ve üreme başarısı için dayanıklılık geliştirir.

Her şey gibi, hiçbir şey mükemmel değildir. Hayatta kalmaya yardımcı olurken, olumsuza odaklanma eğilimi hatalara yol açabilir. Birden çok nedenin var olduğu bir durumu, olumsuz bir nedenden dolayı meydana geldiği şeklinde yorumlayabiliriz.


Olumsuz bilgilere odaklanma eğilimi, özellikle psikolojik zorluklar yaşayanlar için geçerlidir (örneğin, depresyon, kaygı bozuklukları vb.). Bilişsel-davranışçı terapilerin bu kadar etkili olmasının nedeni bu eğilim olabilir. Gottman ve Levenson’ın her 1 olumsuz ifade için 5 olumlu ifade kullanma şeklindeki “sihirli oran” stratejisi insanlara yardımcı olabilir.

Kötü olayların iyi olaylar üzerindeki daha büyük gücü, günlük olaylarda ve genel olarak yaşamda bulunur. Kötü duygular, kötü ebeveynler ve kötü geri bildirimler iyi olanlardan daha fazla etkiye sahiptir ve kötü bilgiler daha kapsamlı bir şekilde işlenir. Benlik, iyiyi kovalamaktansa, kötü öz tanımlardan kaçınmak için daha fazla motive olur. Kötü izlenimler ve kötü klişeler daha hızlı oluşur ve bunlara karşı daha dirençlidir. Birlikte ele alındığında, bu bulgular kötünün daha güçlü olduğunu gösteriyor.


İşimizde ruh sağlığı sorunları artıyor, wellbeing ve yeni akımlar konuşuluyor; bu nedenle dayanıklılık, kolektif anlayış, takım sinerjisi oluşturmak gibi yaklaşımlar artıyor.

Roy Baumeister ilk olarak 2001 yılında, kötü duyguların, kötü ebeveynlerin ve kötü geri bildirimlerin iyi olanlardan daha fazla etkiye sahip olduğunu ve kötü bilgilerin iyiden daha derinlemesine işlendiğini vurgulayan araştırmasını yayınladı. Tipik olarak, iyi tanımlamaların peşinden koşmaktansa kötü kişisel tanımlardan kaçınmaya daha fazla motive olduğumuzu ayrıntılı olarak açıkladı. Öyleyse, insanların kendilerinde ve başkalarında daha iyiye odaklanmalarına nasıl yardımcı olabiliriz?


1. İnsanların güçlü yanlarını ekip ve bölüm yöneticileriyle paylaşmalarını isteyin, o alanlarda iş verin.

2. Başarıyı her an kutlayın ve olumlu eylemleri anında ödüllendirin.

3. Faydaya odaklanın ve herkese sahip oldukları şeyler için “şükür” etmesine yardımcı olun.

4. Dili iyi kullanın, nelerin yanlış gittiğinden çok neyin iyi gittiğine daha çok odaklanın.

Bence; iyiyi kötüden daha güçlü hale getirirsek, işte ve evde dayanıklılığı, zihinsel sağlığı ve takım performansını kalıcı olarak iyileştirebileceğiz.


Baumeister, Bratslavsky, Finkenauer ve Vohs’un on yıllık makalesi, hayatın nasıl iyi ve kötü örneklerle dolu olduğunu ve kötünün ne kadar öngörücü olduğunu, hafife alındığını, daha kalıcı olduğunu, daha yaygın olduğunu, daha fazla işlemeyi ortaya çıkardığını, daha fazla dikkat çektiğini, daha fazla olduğunu açıklıyor. Etrafınıza bakın, iyi haberlerden çok kötü haberler var. İyiden çok kötü niyetli toplumun çoğunluğu. Oysa hayat, pozitif kalmak için sistematik olarak sildiğimiz kötü anıların bir koleksiyonudur.


Bir ilişkinin uzun vadeli başarısı, iyi şeyler yapmaktan çok kötü şeyler yapmamaya bağlı olabilir. Kötü itibar kazanmak kolay ama kaybetmek zor, oysa iyi itibar kazanmak zor ama kaybetmek kolay mı? Bir kişinin genel iyiliği, çoğunlukla en kötü eylemi tarafından belirlenirken, iyi işler daha az etkiye sahiptir. İyimserlik değil karamsarlık bile psikolojik ve fiziksel sağlık sonuçlarını benzersiz bir şekilde öngördü.


Kötünün gücü borsalarda da görüldü. Yatırımcılar, kazançtan çok kayıplara ağırlık verdiler. Riskten kaçınmanın nedeni buydu. Yükselen bir trendin tersine dönmesi korkusu, kaybedenin düşmeye devam etmesi korkusundan daha az olduğu için, depresif kaybedenlere bakan karşıt bahislere kıyasla, kazananları takip eden daha fazla momentum yatırımcısının olmasının nedeni de buydu. Bu, değere kıyasla büyümenin popülaritesini de açıklayabilir. Mantıksız da olsa büyüme coşkuluyken değer baskılanır. Bir düşüş trendi her zaman bir yükseliş trendinden daha güçlü görünecektir, korku açgözlülükten daha güçlü mü? Fiyatlar yükseliş eğiliminde olduğunda, her zaman satın almak için başka bir gün vardır. Bir düşüş trendi olduğunda, satılacak yarın yoktur. Ve bu özellikleri, daha fazla sabır (daha uzun süre), kısa vadeye göre değerde öngörü ihtiyacı ve büyümede daha kolay trend takibi ile birleştirdiğimizde, büyümenin popülaritesi daha anlaşılır hale geliyor.


Makale, travmanın nasıl gerçek bir karşıt kavramı olmadığını açıklıyor. Pek çok iyi deneyimin aksine, tek bir travmatik deneyim kişinin sağlığı, esenliği, tutumları, benlik saygısı, kaygısı ve davranışı üzerinde uzun vadeli etkilere sahip olabilir.

Kötü bir olayla, kayıpla veya acıyla, bilinçaltında veya bilinçli olarak nasıl başa çıkacağımız bizim seçimimizdir ve sadece dürtüyle yaptığımız bir şeydir. Bunun bilincinde olursak, kayıplardan kazançlardan daha fazlasını öğrenebiliriz ve o zaman yönetmeye başlayabiliriz.


Referanslar


Baumeister, R. F., Bratslavsky, E., Finkenauer, C., & Vohs, K. D. (2001). Bad is stronger than good. Review of General Psychology, 5, 323-370. doi:10.1037/1089-2680.5.4.323.

Tierney, J., & Baumeister, R.F. (2019). The power of bad: How the negativity effect rules us — and how we can rule it.New York: Penguin.

16 görüntüleme0 yorum

Son Yazılar

Hepsini Gör

Comments


bottom of page