"Diploma Her Şeydir" Yalanına Hoş Geldiniz: Eğitimde Global Bir Devalüasyon Hikâyesi

Gökhan Avcı
3 Ara 2025
3 dakikada okunur

Vakit Kaybı mı, Gelecek Yatırımı mı?

Bir sabah uyanıyorsun ve elinde bir diploma var. İçine umut sığdıramadığın, çerçeveletip duvara astığın, mezuniyet kepiyle poz verip LinkedIn'e “Yeni bir maceraya hazırım!” yazdığın o gün. Sonra aylar geçiyor. CV’ne baktıkça motivasyonun eksiliyor. Sonra başka bir şey daha fark ediyorsun: Seninle aynı bölümden mezun olan herkes ya seninle aynı durumda... ...ya da dropshipping yapıyor.

“Diploma, eğitimin ehliyeti değildir. Artık sadece park cezası yediğini ispatlayan bir belge gibi.”

Sadece Türkiye’de mi Bozuldu Bu Sistem?

Yok, elbette ki hayır. Hadi birlikte bir dünya turuna çıkalım:

Amerika: 200.000 dolarlık borçla mezun olan Harvard’lı çocuk, TikTok algoritmasında dans ederek yaşamaya çalışıyor.
Hindistan: IIT mezunu mühendisin en büyük hayali, Silicon Valley’de “intern” olabilmek.
Almanya: Fachhochschule mezunu, "master’sını online MBA ile denklikle tamamlama" çilesinde.
Türkiye: Üniversiteyi bitirip KPSS’ye giren, sonra da atanamayınca YouTube kanalı açanlar ülkesi.

Demek ki problem sadece bizde değil. Dünya çapında bir diploma enflasyonu yaşanıyor. Herkes eğitimli. Ama kimse mutlu değil. Ve kimse iş bulamıyor.

Sistematik Bozulmanın 10 Global Semptomu (ve Türkiye Spesiyali)

1. Diploma = İş?

Yok öyle bir denklem. Bu denklem bir zamanlar çalışıyordu. Şimdi bozuldu. Diploma seni bir odaya sokmuyor bile, QR kod okutmanı istiyorlar önce.

2. Her Şehirde 2 Üniversite, Her Mahallede 1 MBA Programı

Kalite mi? Aman o kadar da seçici olmayalım. Sonuçta "üniversiteli olmak" önemli. Bir de mezun olunca aile WhatsApp grubuna yazılsın yeter.

3. Akademik Kariyer = Akademik Kariyersizlik

Çünkü hocan doçent değilse, başka bir doçentin altında “kadro bekliyor”. Avrupa’da da aynı: Kadro açılınca 400 kişi başvuruyor, hepsi aynı makaleyi yazmış ama farklı dergilerde.

4. “Çocuğum Boğaziçi'nde okuyor” Hissiyatı = Global Ego Mastürbasyonu

İngiltere’de bu "He got into Oxford!" oluyor. Orada da durum aynı: İş yok, ama evde anneler gururlu.

“Diploma mı lazım? PDF mi Word mü olsun?”

Bugünlerde diploma dolandırıcılığı, artık sadece “sahte belge” meselesi değil, bir sektör. Yani öyle arka sokak işi de değil. Çoğu diploma artık PowerPoint template’inden bozma. İstersen tarih seçiyorsun, istersen okul adı ekliyorsun. Ek ücretle transkript de geliyor, GPA 3.95'e kadar yükseltiliyor.

“Yüksek lisans mı istiyorsun? Harvard mıyız, Oxford muyuz? Hangisini yazayım?” “Hayır, gerçekten farksız oldu bu.” "PDF mi olsun? Yoksa kağıda bastıralım mı?"

İşin trajikomik tarafı şu: Gerçekten 4 yılını verip diploma alanla, 4 saatte para verip alan arasında ayrım yapamayan sistemler de mevcut.

Ve iş dünyasında hâlâ birileri CV'deki üniversite adına takılıp "Vay be!" demeye devam ediyor.

Yani mesele şu: Diplomayı sahte yapanlar kadar, onun içini boşaltanlar da suç ortağı.

Kimse “ne öğrendin?” diye sormuyor. Ama herkes “nereden mezunsun?” diyor. Oysa ki cevabın “YouTube” olan çocuklar, artık sistemin içinden gelenlere “kopya” veriyor.

5. Google da Artık Diploma Sormuyor – Çünkü Sizin Okuduğunuz Okul Yokmuş Gibi Davranıyor

Gerçekten de, Google, Apple, IBM gibi devler, “gereksiz diplomaları” bırakalı yıllar oldu. Ama bizim sistem hâlâ “not ortalaman kaç” diye soruyor.

Geleceğe Dair Ciddi (ve Biraz da Sarsıcı) Öngörüler

1. Yetkinlik Ekonomisi = Diploma Yok, Portfolyo Var

Bir gün LinkedIn profiline “4 yıl boşa zaman harcadım” yazmak yerine, şunu yazacaksın: → “2026’da GPT-6 ile geliştirdiğim 3 eğitim aracı 28 okulda kullanıldı.”

2. Blockchain-Diploma Entegrasyonu

“Senin diplomana inanmıyoruz” çağına hoş geldin. Artık diplomalar bile hash’lenmek zorunda. Hayır, çünkü şu an pazarda diplomaların bir kısmı şüpheli. “WhatsApp'tan pdf at abi” diyenler var.

3. Üniversiteler: Bilgi Veren Değil, Deneyim Kuran Alanlar Olmak Zorunda

Yoksa TikTok influencer akademileri onların yerini alacak. Şaka değil, YouTuber akademiler Oxford’dan daha çok başvuru alıyor şu an.

4. Eğitim = Yaşam Boyu Süreç

Diploman var mı? Boşver. Öğrenmeye devam ediyor musun? Harika. Her gün 15 dakika öğrenen biri, 4 yılda aynı üniversiteyi geçiyor artık. Farkında mısın?

Mizahi Ama Gerçek Son Söz:

“Diploman var ama neden hâlâ işsizsin?” Çünkü sistem şöyle çalışıyor:

Ve o anda, çok geç oluyor. Ama eğer şimdi fark edersen: Sistemin dışında değer üretmeye başlayabilirsin. Öğrenmeyi kendin şekillendirebilirsin. Diplomasız ama dolu dolu bir zihinle öne çıkabilirsin.